أبو علي سينا ( مترجم : عليرضا مسعودى )

21

قانون در طب ( فارسى )

در اين عبارت براى داورى بين نسخه تهران و جيلانى با نسخه بولاق ، ما با استفاده از لفظ « يأتى » در عبارت آملى مى فهميم كه در نسخه وى لفظ « تأتيان » وجود دارد نه لفظ « نابتان » لذا در اين تعبير نسخه آملى را در رديف دو نسخه ديگر ذكر مى كنيم . مثال ديگر در تشريح شفه ( لب ) در نسخه تهران « بقرب طرفيها » دارد و در نسخه بولاق « بقرب طرفها » و در نسخه آملى « بقرب طرفى الشفه » دارد كه مرجع ضمير را آورده كه نشان گر موافقت آن با نسخه تهران است . مثال ديگر در تشريح فقرات قطن عبارت سه نسخه « وعلى فقر القطن سناسن وأجنحة عراض وزوائدها المفصلية السافلة تستعرض فتتشبه بالأجنحة الواقية وهى خمس فقرات . . . » نسخه آملى « القطن وعلى كل منها سنسنة وجناحان وكلها عراض واستعرضت زوائدها المفصلية السافلة ليكون شبيهة بالأجنحة الواقية . . . » در اين عبارت مندمج بودن و مزج نسخه با شرح ، كاملًا مشاهده مىشود . در تشريح عضل فك اسفل عبارت سه نسخه از قانون چنين است « ثم حركات الفك الاسفل لم يحتج فيها الى أن يكون فوق ثلاث حركات » و در نسخه آملى كاملًا نقل به مضمون شده « ثم حركات الفك الاسفل أنه لا يحتاج الى أزيد من حركات ثلاث » . براى توضيح استفاده مفهومى از شرح آملى مثال ديگرى مى آوريم : در مبحث اعصاب دماغى زوج ششم ، در نسخه بولاق دارد : « قد انقسم قبل الخروج ثلاثة اجزاء ثلاثتها تخرج من ذلك الثقب معا » و در نسخه تهران و جيلانى دارد : « ثلاثة اجزاء ثلثها تخرج من ذلك » ممكن است كسى توهّم كند ثُلث ( يك سوم ) مقصود است با اين كه قرينه « معا » وجود دارد ، در نسخه شرح آملى به جاى « ثلاثتها » به « مجموع تلك الاجزاء » نقل به معنا گرديده كه مؤيد ثلاثتها مى باشد ، البته مشخص است كه در نسخه تهران و جيلانى نيز تفاوت در رسم الخط ثلاث است كه در برخى متون به حذف الف و به صورت « ثلث » نوشته مىشود .